मिमबहादुर परियार

विश्व राजनीतिमा एउटा भनाइ छ काेही कसैको चिरस्थायी शत्रु हुँदैन , मित्र पनि हुँदैन । नेपाली राजनीतिक दलहरूकै राजनीतिक खेल हेर्ने हाे भने उक्त भनाइ  स्पष्टरुपमा बुझिन्छ ।  कुनै समय  दुई  विपरीत ध्रुवका दर्शन बाेकेका दलहरु एकअर्काका साथी हुन्छन् । सरकार गठन विगठनमा साथ दिन्छन् । जब कुरा मिल्दैन त्यसपछि शत्रु हुन्छन् । कसरी हुन्छ एकले अर्कालाई पछार्न सकिन्छ भन्नेमा लागि परेका हुन्छन् । त्यस्तै एउटा पार्टीभित्र , एकै राजनीतिक आस्था बाेकेका नेताहरु , युद्धको मैदानमा मर्दा र पर्दा साथ दिएका बाबुराम , बादल र प्रचण्डहरुकाे यात्रा हिजो के थियो आज के छ । साथ , साथी र शत्रुको यात्र निकै रहस्यमय रहेको छ । काे कतिबेला कसको साथी हुने हाे , साथ दिने र शत्रु बन्ने हाे भन्ने विषय , विचार  स्वभाव र स्वार्थमा निर्भर रहेको देखिन्छ ।

पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी र प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीकाे सम्बन्ध कुनै बेला निकै राम्रो थियो । पार्टीगत राजनीति र राष्ट्रिय राजनीतिमा सदैब दुबैले एकअर्कालाई साथ सहयोग गरेको थिए । साथ र साथीकाे सम्बन्धले फलतः विद्यादेवी भण्डारी नेपाली इतिहासमा सुनाैला अक्षरमा नाम लेखाउन सफल भइन् । नेकपा एमालेकाे वरिष्ठ उपाध्यक्ष , रक्षामन्त्री हुँदै संघीय गणतन्त्र नेपालकाे प्रथम महिला राष्ट्रपति भइन् । केपी शर्मा ओलीको राजनीति उपलब्धिमा पनि विद्यादेवी भण्डारीकाे ठुलो हात रहेको छ । विडम्बना जब विद्या भण्डारीले पुनः राजनीतिक जीवनमा फर्किन्छु भनिन् त्यसपछि साथ र साथीकाे सम्बन्ध फेरिएको छ । अहिले त्यो मित्रता तिक्तता देखिएको छ । विद्याले  राजनीति गर्छु, पार्टी र जनताको सेवा गर्न तयार छु भनिरहँदा प्रधानमन्त्री ओली लगायत धेरैलाई अशैय भएको देखिन्छ । पहिलेका साथी र साथ  अहिले शत्रुतामा बद्लिएकाे छ । एउटाले अर्कोलाई कसरी हुन्छ निषेध गर्नेसम्म पुगेको छन् । खासमा किन एकाएक साथ र साथीहरु परिवर्तन हुन्छन् ? किन साथ दिएका साथी रातारात  शत्रु हुन्छन् ?

साथ , साथी र शत्रुको भुमरी व्यक्तिको  अनुकूलताअनुसार  हुने गर्दछ । मन मिलुन्जेल साथ र साथी देखिन्छन् । दैनिक भेटघाट , सुखदुःख साटासाट , सम्झिँने , आवश्यक पर्दा उभिने हुन्छ । उदाहरणका लागि हामी दिनहुँ कयौं काम गर्छाैं , कयौं मानिसँग भेटघाट गर्छौं । यहीँ क्रममा कुरा मिल्दा  नयाँ साथ पाइन्छ , साथी भेटिन्छन् । सम्बन्ध पारिवारिक व्यवसायिक हिसाबले समेत जाेडिन्छ । त्यो बखत सबैभन्दा राम्रो , नजिक तिनै साथीहरू हुन्छन् । उनीहरूका बारेमा कसैले नराम्रो भनिदिए , हामी आफ्नो पक्षबाट  प्रतिवादमा  उत्रिन्छाैं । साथीका कामलाई  ठिक बेठीक केही नभनी तुरुन्तै समर्थन जनाएका हुन्छाैं । याे सब मानिसले मित्रताकाे खातिर गरेको हुन्छ । समयक्रममा जब समय अवस्था र स्थिति फेरिन्छ तब यिनै कुनै बेलाका अटुट मानिएका सम्बन्ध साथ र साथी जब कुरा मिल्दैन , स्वार्थ मिल्दैन त्यसपछि  बिस्तारै शत्रुकाे जग बस्दै जान्छ । साथी र साथ परम शत्रुको रुपमा प्रस्तुत हुन थाल्छन् । हिजोकाे नङ्ग र मासुको सम्बन्ध , शत्रु पश्चात् छिछि दुरदुरमा रुपान्तरण हुन्छ ।

उत्पत्तिको सवालमा  साथ , साथी र शत्रुको यात्रा मानिसको आफ्नै घरबाट सुरु हुन्छ । केहीले भन्ने गरेका छन् ” सबैभन्दा नजिककाे शत्रु र मित्र आफ्नै घरभित्रका दाजुभाइ हुन्छन् ” दाजुभाइ जाे एउटै आमाको काेखमा बसेर जन्मिएका हुन्छन् । एउटा थालमा खाएर हुर्किएका हुन्छन् । यस्तो नजिककाे सम्बन्ध खाेज्न अन्यत्र भेटिदैन । तर यहीँ रगतको सम्बन्ध जब बिग्रन थाल्छ तब मुद्दा मामिला , पानी बराबरकाे अवस्था आउँछ । त्यस्तै काेही दाजुभाइ उदाहरणीय हुन्छन् । तीनचार पुस्तासम्म सँगै बसेका हुन्छ । जस्तोसुकै अवस्थामा पनि साथ दिएका हुन्छन् । सुखदुःख , झिनामसिना कुरालाई नजरअन्दाज गरी साथ र साथीकाे भावका लागि सदैव निस्वार्थ आफ्ना दाजुभाइकाे पक्षमा उभिएका हुन्छन् ।

साथ र साथीकाे बाधक र शत्रुकाे जन्मकाे मुख्य कारक गलत नियत र भ्रम हाे । काम गर्दागर्दै भावना , विचार र स्वभाव मिल्यो भने साथी हुन्छन् ।  कामकै क्रममा कुरा नमिल्दा , मनमुटाव हुँदा , स्वार्थ , लाेभ लालच , शंका , भ्रम  हावि हुँदा नजिककाे सम्बन्ध,  साथ, साथी शत्रुतामा परिणत भएका धेरै उदाहरण छन् ।साथी र शत्रु खाेज्न धेरै पर पुग्न पर्दैन । हाम्रा सबैभन्दा नजिकका , विश्वास गरिएका आफ्ना भनिएकाहरुमा सबैभन्दा धेरै साथी भेटिन्छन् र शत्रु पनि यिनै नजिक भनिएकाहरु नै हुन्छन् । पंक्तिकारले लेखकाे सुरुवातमा  उल्लेख गरिएका उदाहरणले धेरै कुरालाई स्पष्ट पारेको छ । अर्को काेणबाट हेर्दा साथ , साथी र शत्रु मानव जीवनकाे मुख्य आधार हुन् । यसको सम्बन्ध अन्तरसम्बन्ध मानवका विभिन्न गतिविधिमा जाेडिएकाे हुन्छ । वास्तवमा यी तीन तत्त्व  बिना मानिसको जीवन चल्दैन । समाजको जालो निर्माण हुँदैन ।

मानव सभ्यताको विकास , बस्ती , समुदाय र समाजको विकास निर्माणमा साथ , साथी र शत्रु जाेडिएकाे विषयमा कसैको पनि दुई मत छैन । युद्धको मैदान हाेस् या मितेरी माहोल  , चेतनाको विकास हाेस् या वैज्ञानिक आविष्कार , प्रत्येक प्रगति र दुर्गतिमा साथ , साथी र शत्रुकाे भूमिका अहम् रहेको छ । यिनै तीन प्रमुख तत्वका कारण विश्वभर अनेक घटनाहरु घटेका छन् । विजय , पराजय , मिलन विछाेडका गाथाहरु काेरिएका छन् । अन्ततोगत्वा समाज र  मानिसलाई साथ र साथी अपरिहार्य छ । शत्रु यिनै साथ र साथीकै उपज हाे । जसकारण साथ र साथी हुँदा  मानिस समालाेचनात्मक र सिर्जनात्मक हुन जरुरी छ । अन्यथा उसले विभिन्न चुनाैतीकाे सामना गर्नुपर्छ ।

प्राचिनकालदेखि अहिलेसम्म  विश्वभर घटेका युद्वका गाथा , प्रेम कहानी , राष्ट्र  विभाजन , एकता, विखण्डन इत्यादि  सबै ठाउँ र सन्दर्भमा  भेटिने तत्त्व भनेकै  यिनै तीन हुन्  ।  मानिसले चाहेर हाेस् या नचाहेर, अझै पनि याे समाज यिनै तत्त्वकाे भुमरीमा  रुमलिएकाे छ । चाहे मानिस म्यानहार्टनमा बसाेस् , हाडवर्डमा पढाेस् या जुम्लामा । मानव समुदाय  साथ, साथी र शत्रुकै वरिपरि उभिएको छ , घुमेकाे छ र दिनहुँ यिनैसँग पाैठेँजाेरी खेल्न बाध्य छ । मानिस  प्राकृतिक हिसाबले सामाजिक प्राणी हाे । ऊ आफ्नो जीवनकालमा समाजमा विभिन्न तत्त्वसँग दिनहुँ ठाेकिनुपर्छ ।  समाजबाट अलग्गै बस्न सक्दैनन् । उसलाई जन्मदेखि मृत्युसम्म साथ चाहिन्छ , साथी चाहिन्छ र शत्रु पनि चाहिन्छ । अन्यथा उसको अस्तित्व याे पृथ्वीमा हुँदैन । साथी , साथ र शत्रु नभएको मान्छे याे धर्तीमा काे हाेला र ?

अन्ततोगत्वा , मानव जीवनका अभिन्न पाटाेमध्ये साथ , साथी र शत्रुकाे भूमिका विशिष्ट रहेको छ । व्यक्तिलाई साथ र साथी जति आवश्यक छ । त्यतिकै आवश्यकता शत्रुको पनि हुन्छ । साथ र साथी सकारात्मक पक्षसँग जाेडिएका हुन्छन् । तर यसाे भनिरहँदा साथ र साथीप्रति पनि व्यक्ति समालोचक  हुनुपर्छ । गुण र दाेषकाे आधारमा साथ र साथी हुनुपर्छ । मानवीय विवेक गुमाएर काेही कसैले पनि साथ र साथीकाे पक्षमा उभिनु फेरि अर्को घातक पक्षलाई जन्म दिनु हाे । जसकारण साथ र साथी बनाउँदा मानिस सतर्क र सचेत हुन आवश्यक छ । त्यस्तै शत्रु शब्द नकारात्मक पक्षसँग जाेडिएकाे छ । तथापि शत्रु मानिसको सबैभन्दा ठुलो प्रगतिपथकाे इन्जिनियर हाे । शत्रुले मानिसलाई धेरै कुरा सिकाएको हुन्छ । सही गलत छुट्याउन , चनाखो हुन , रचनात्मक हुन शत्रुका विशेष पाठले सिकाएको हुन्छ । मानिसलाई  केही गर्नुपर्छ , अगाडि बढ्नुपर्छ , प्रतिस्पर्धामा जित्नुपर्छ भन्ने भाव शत्रुले जगाएकाे हुन्छ । एकहिसाबले शत्रु व्यक्तिको सफलताको प्रतीक पनि हाे । शत्रु , मित्र र साथलाई व्यवस्थापन गर्नु नै मानव जीवनको महत्त्वपूर्ण अभ्यास हाे । यसलाई प्राथमिकताका साथ व्यवस्थापन गरे जीवन सफल हुन्छ ।

4 thoughts on “साथ , साथी र शत्रु”

Carli Monahan’ लाई जवाफ दिनुहोस् जवाफ रद्द गर्नुहोस्

तपाईँको इमेल ठेगाना प्रकाशित गरिने छैन। अनिवार्य फिल्डहरूमा * चिन्ह लगाइएको छ